Provincie Oost-Vlaanderen
Beschermingszones en natuurverbindingen

De internationale status van natuurgebieden in Vlaanderen

De natuurgebieden van provinciaal belang

Ondersteunende ruimtelijke informatie

Gebruiksvoorwaarden

Inleiding

Vijf internationale wettelijke instrumenten zijn van wezenlijke betekenis voor het gebiedsgericht natuurbeleid in Vlaanderen : de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (resp. 1979 en 1992), de Conventies van Ramsar (1971) en Bern (1979) en de Benelux-overeenkomst op gebied van natuurbehoud en landschapsbescherming (1982). Ook de Conventie van Bonn (1979) en het Verdrag inzake Biodiversiteit (1992) zijn door ons land onderschreven.
Daar een aantal van hogervernoemde gebieden van internationale betekenis een typische verweving met landbouwgebruik kennen (b.v. polders en valleien, water- en weidevogelgebieden, zilte graslanden) dringt een aangepaste planologische vertaling en functionele voorschriftenregeling zich op. Ondertussen heeft het morele gezag van deze internationale waarden wel een belangrijke strategische betekenis gekregen.

Dit geoloket toont een actueel overzicht van de afbakeningen van de speciale beschermingszones (SBZ) in uitvoering van de Europese Richtlijnen 92/43/EEG (Habitatrichtlijn) en 79/409/EEG (Vogelrichtlijn) : de habitatrichtlijn-gebieden (SBZ-H) en de vogelrichtlijngebieden (SBZ-V).

Het laatste decennium is het besef gegroeid dat het vrijwaren van geÔsoleerde vlekken natuur niet volstaat als waarborg voor de toekomst. Deze afzonderlijke gebieden zijn vaak klein en een goede ruimtelijke samenhang ontbreekt. Dit heeft tot gevolg dat populaties planten en dieren geÔsoleerd raken en kwetsbaar worden voor uitsterving. Bijgevolg werd i.k.v. het natuurdecreet voorzien in de uitbouw van een samenhangend en functioneel netwerk van natuur: het "Vlaams Ecologisch Netwerk" (VEN) en het "Integraal Verwevend en Ondersteunend Netwerk "IVON").
In het geoloket wordt de eerste fase van de afbakening van het Vlaamse Ecologisch Netwerk in beeld gebracht. De tweede fase van het VEN is nog niet afgerond. De natuurverwevingsgebieden die deel uitmaken van het IVON werden ook nog niet afgebakend.

Een belangrijke taak voor de provincie is het afbakenen en inrichten van het andere deel van het IVON, met name de natuurverbindingsgebieden en ecologische infrastructuur van bovenlokaal belang. In het Provinciaal Ruimtelijk Structuurplan (zie geoloket PRS) werden 61 natuurverbindingsgebieden en 78 ecologische infrastructuren afgebakend. Deze gebieden werden geselecteerd op basis van een "hypothese-VEN" of "natuuraandachtsgebieden" die met elkaar worden verbonden. Dit aangezien op het moment van de opmaak van het PRS nog geen afbakening van het VEN beschikbaar was.

De "natuurthema's" worden ondersteund door de ruimtelijke thema's Ankerplaatsen (afgeleid uit de Landschapsatlas) en Gewesplanbestemmingen (afgeleid uit de geactualiseerde gewestplannen).
Deze kaarthema's worden ondersteund door begeleidende en oriŽnterende thema's : provinciegrenzen, gemeentegrenzen, deelgemeentegrenzen (enkel Oost-Vlaanderen), kleurenorthofoto's, belangrijkste waterlopen, belangrijkste wegen en spoorwegen. De stafkaarten (topografische kaart 1/10.000 - rasterversie) zijn zichtbaar vanaf kaartschaal 1/20 000.

Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn

Het geoloket is samengesteld naar aanleiding van de goedkeuring van de afbakening van de Habitatrichtlijngebieden in Vlaanderen, door de Vlaamse Regering, op 4 mei 2001. Vroeger verspreide afbakeningen van gebieden volgens de Habitatrichtlijn op basis van de beslissing van de Vlaamse Regering van 14 februari 1996, vervallen en worden vervangen door deze gegevens. . De Speciale Beschermingszones in toepassing van de EU-Habitatrichtlijn werden afgebakend in functie van het waarborgen van de biologische diversiteit door het instandhouden van de natuurlijke habitats en de wilde fauna (met uitzondering van vogels) en flora. De gegevens zijn bijgewerkt tot toestand 05-02-2008.

Voor de Vogelrichtlijngebieden wordt in de loop van 2001 een herziening van de afbakening gepland. In dit geoloket zijn de wijzigingen, die op 17 juli 2000 door de Vlaamse Regering werden goedgekeurd, doorgevoerd. De Speciale Beschermingszones in toepassing van de EU-Vogelrichtlijn werden afgebakend met het oog op een afdoende bescherming, het beheer en de regulering van alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten en de regeling van hun exploitatie. De gegevens zijn bijgewerkt tot toestand 22-07-2005.

De lidstaat is verplicht om de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden in stand te houden en de nodige maatregelen te nemen om degradatie van de gebieden of verstoring van soorten tegen te gaan. Dit impliceert ook dat bij het uitvoeren van plannen of projecten eerst nauwkeurig dient nagegaan te worden wat de mogelijke gevolgen ervan kunnen zijn.

Ramsar-gebieden

In het kader van de Ramsar-Conventie, betreffende waterrijke gebieden van internationale betekenis, werden in 1984 door BelgiŽ 4 Ramsar-gebieden in Vlaanderen afgebakend. Volgende knelpunten en aanbevelingen kunnen geformuleerd worden:

Naast de vier reeds aangeduide gebieden dienen ook de overige "wetlands" die voldoen aan de Ramsar-criteria dringend onder deze Conventie te worden geplaatst: een tiental zones zijn reeds door de Vlaamse Hoge Raad voor Natuurbehoud voorgesteld.
Dit geoloket toont de vectorkaart met de begrenzingen van de Ramsargebieden, gedigitaliseerd op basis van de 1/10.000 NGI-kaarten.

Vlaams Ecologisch Netwerk 1ste fase

De eerste fase van de VEN -afbakening is vastgesteld op 18 juli 2003 (inwerkingtreding 31 oktober 2003).
Het VEN is de ruggengraat van de natuurlijke structuur in Vlaanderen en bestaat uit gebieden met een hoge natuurkwaliteit. Natuurbehoud- en ontwikkeling komen hier op de eerste plaats. Het VEN wordt afgebakend door het Vlaams Gewest. Deze afbakening maakt onderscheid tussen GEN (grote eenheden natuur) of GENO (grote eenheden natuur in ontwikkeling).

Natuurverbindingsgebieden en ecologische infrastructuur van bovenlokaal belang

In de natuurverbindingsgebieden is natuur ondergeschikt aan de andere gebruikers. De voornaamste doelstelling van deze gebieden is het met elkaar verbinden van de VEN- en natuurverwevingsgebieden zodat genetische uitwisseling tussen populaties mogelijk is. De Provincie stelt hier de versterking en de ontwikkeling van de natuurwaarden (voornamelijk kleine landschapselementen, kleinere natuurgebieden) met het oog op hun verbindingsfunctie voorop.

De natuurlijke structuur wordt vervolledigd door de zogenaamde ecologische infrastructuur. De ecologische infrastructuur bestaat uit de natuur- en bosgebieden die niet tot het VEN, noch tot het IVON behoren, de kleine landschapselementen (holle wegen, taluds, houtkanten, bomenrijen, bronnen, poelen, rietkragen, ...) en uit de natuur in de bebouwde omgeving, met name de natuur-, bos- en parkgebieden, beek- en riviervalleien, natuurelementen (wegbermen, ...) in de stedelijke gebieden of in de kernen van het buitengebied.

De ecologische infrastructuur van bovenlokaal belang betreft de ecologische infrastructuur die gemeentegrensoverschrijdend is of een bovenlokale invloed uitoefent. Dit laatste doet zich onder andere voor wanneer een bepaald type landschappelijk en natuurlijk element zeldzaam is of de mate waarin het zich op een bepaalde plaats ontwikkelt zeldzaam is. Andere voorbeelden zijn planmatig ontworpen landschappen die door hun aangelegde natuurlijke elementen sterk herkenbaar zijn en een structuurbepalende invloed uitoefenen, zoals ontginningspatronen of dijken en houtwallen. Het kan ook zijn dat het netwerk van natuurlijke en landschappelijke elementen op een bepaalde plaats een zo hoge ecologische kwaliteit heeft, dat een grote natuurlijke rijkdom in het gebied kan voorkomen.Typische voorbeelden hiervan zijn de kleinere onbevaarbare waterlopen van tweede categorie, spoorwegbeddingen, kanaalbermen, belangrijke waterpartijen, ....

Beschermingszones van grondwaterwinningen, toestand september 2004

Dit thema omvat alle juridisch afgebakende beschermingszones rond grondwaterwinningen in het Vlaamse gewest. Het is een basisdocument voor het uitvoeren van analysen bij het verlenen van vergunningen en machtigingen in het kader van grondwaterwinningen en het MAP. De kaart omvat volgende elementen:

Ankerplaatsen

Een snelsurvey van de relicten van de traditionele landschappen in Vlaanderen, steunend op de beschikbare informatiebronnen, kaartreeksen en de kleurenorthofotoís van omstreeks 1990, resulteerde in de ĎLandschapsatlasí. Een relict is een overblijfsel uit vroegere tijd dat nog getuigt van de toestand die toenmaals was. Relicten kunnen zeer divers in aard zijn en getuigen in vele gevallen van een wordingsgeschiedenis. Daarom werd een classificatie gemaakt naar de ruimtelijke dimensie die de relicten in het landschap bezitten en dit in relatie tot de gebruikte kaartschaal 1/50.000. In wezen zijn dit punt-, lijn- en vlakvormige relicten. Sommige relicten vormen complexen van zeer verschillende aard die echter historisch en genetisch samen horen en een ensemble vormen. Deze werden geselecteerd tot een aparte categorie die ankerplaats genoemd werd. Deze ankerplaatsen zijn later aangeduid als polygoon en hebben een uitgebreide beschrijving gekregen. De belangstelling voor de traditionele rurale landschappen nam in Europa recentelijk sterk toe en zo ook allerhande initiatieven om in deze snelle veranderingen waardevolle gebieden en elementen te inventariseren en veilig te stellen. De landschapsatlas biedt een basis voor een actief beleid inzake landschapszorg in verschillende domeinen, zoals landschapsbescherming senso stricto, ruimtelijke planning, geÔntegreerd plattelandsbeleid en milieubeleid. Het voorgestelde kaartthema in afgeleid uit de Landschapsatlas, versie 31 maart 2001.

Gewestplannen

De hoofdbestemmingen en voor- en nabestemmingen volgens het gewestplan zijn afgeleid uit het digitale gewestplan 2002, geactualiseerde toestand tot 01/01/2002. De digitale vectoriŽle gewestplannen 2002 werden opgemaakt en bijgewerkt (toestand 01/01/2002) door MVG, LIN, AROHM, Afdeling Ruimtelijke Planning.

De digitale versie van de gewestplannen is geen juridisch document. Deze grafische digitale versie van de gewestplannen kan dan ook in geen enkel geval beschouwd worden als een officiŽle reproductie van de originele gewestplannen, vastgesteld bij KB.

Gebruiksvoorwaarden

De gebruiker verklaart zich akkoord met onderstaande voorwaarden met m.b.t. het gebruik en de verspreiding van de gegevens.

Gebruiksvoorwaarden Habitat- en Vogelrichtlijn

Gebruiksvoorwaarden Beschermingszones van grondwaterwinningen

Gebruiksvoorwaarden overige kaartthema's

Samenwerkingsverband GIS-Vlaanderen